HANGİ MADDELER ELEKTRİK ENERJİSİNİ İLETİR

By | Nisan 21, 2013

.HANGİ MADDELER
ELEKTRİK ENERJİSİNİ
İLETİR?
1. BÖLÜM
Anahtar Kavramlar:
• İletken madde • Yalıtkan madde
Anahtar Kavramlar:
• İletken madde • Yalıtkan madde
Ana Fikir
Elektrik enerjisinin iletimini, elektrik enerjisini ileten
ve iletmeyen maddeleri öğrenmek.
Etkinlik Listesi
• Elektrik Enerjisini İletelim
Önerilen Yöntem ve Teknikler
Tahmin etme, gözlemleme, araştırma, buluş
yoluyla eğitim, açıklama, gezi gözlem.
Derse Hazırlık
• Anahtar kavramları tahtaya yazınız. Öğrencilerinizden
bu kavramları okumalarını ve kavramlar
hakkındaki düşüncelerini defterlerine yazmaları
nı isteyiniz.
• Anlamlarını öğrendikçe kelimeler hakkındaki
düşünceleri ile kelimelerin kavramsal karşılıklarını
karşılaştırmalarını isteyiniz. Bu uygulamanın öğ-
rencilerin kendilerini değerlendirmeleri açısından
önemli olduğunu, yanılgılarını ve bilgi düzeylerini
fark etmelerini sağlayacağını belirtiniz.
• Ders kitabının 119. sayfasındaki resimleri inceletiniz.
Soruları öğrencilere yönelterek öğrencilerin
ön bilgilerini yoklayınız.
A. HANGİ MADDELER
ELEKTRİK ENERJİSİNİ İLETİR?
1. Bölüm
121
Dersin İşlenişi
Öğrencilere, ders kitabının 120. sayfasındaki
“Elektrik Enerjisini İletelim” etkinliğini yaptırarak
elektrik enerjisinin nasıl iletildiğini kavramalarını
sağlayınız.
120
Ampulün ışık vermesi ve elektrikli bir çok aletin çalışması için elektrik enerjisine ihtiyacımız vardı
r. Elektrik enerjisinin üretildiği yerlere elektrik santrali adı verilir. Üretilen enerji, üretim yerinden
okul, ev, iş yeri gibi ortamlara kablolar yardımıyla iletilir. Enerjiyi ileten kabloların özellikleri nelerdir?
Aşağıdaki etkinliği yaparak bunu gözlemleyebilirsiniz.
HAYDİ YAPALIM
1. Pil, ampul ve iletken teli şekildeki gibi birleştiriniz. Açıkta kalan uçlara krokodil takınız. Krokodiller
sizin test uçlarınızdır.
2. Krokodilleri (test uçları) seramik çubuk, plastik çubuk,
tahta çubuk, silgi, anahtar, demir çivi, alüminyum
teli, sünger, kalem, ataş gibi maddelere dokundurduğ
unuzda ampulün ışık verip vermeyece-
ğini tahmin ediniz.
3. Krokodilleri şekerli su, limonlu su, tuzlu su, sodalı
su ve saf suya batırdığınızda ampulün ışık verip
veremeyeceğini tahmin ediniz. Tahminlerinizi not
ediniz.
4. Tahminlerinizi test etmek için krokodil uçlarının arasına etkinliğin 2. basamağında verilen
maddeleri ayrı ayrı yerleştiriniz. Ampulü gözlemleyiniz. Gözlemlerinizi not ediniz.
5. Krokodilleri (test uçlarını) şekerli suya, tuzlu suya, saf suya, limonlu suya, sodalı suya uçlar
birbirine değmeyecek şekilde batırınız (Test uçlarını bir sıvıya batırıp çıkardığınızda kâ-
ğıt mendil ile kurulayınız). Ampulü gözlemleyiniz
ve gözlemlerinizi not ediniz.
6. Gözlem sonuçlarınıza dayanarak yandaki gibi
bir tablo oluşturunuz.
SORULARI YANITLAYALIM
1. Test uçları arasına değişik maddeleri yerleştirerek neyi sağladınız?
2. Tablonuzdaki maddelerden hangileri elektrik enerjisini iletti? Hangileri iletmedi? Liste oluşturun.
3. Test uçları arasına yerleştirdiğiniz maddelerden hangileri ampulün ışık vermesini sağladı?
• pil
• iletken tel
• ampul
• krokodil (2 adet)
• tahta çubuk
• seramik çubuk
• kurşun kalem
• ataş
• anahtar
• demir çivi
• silgi
• sünger parçası
• tuzlu su
• şekerli su
• limonlu su
• sodalı su
• saf su
• alüminyum tel
• plastik çubuk
Araç-Gereç ve Malzemeler
ETKİNLİK
Elektrik Enerjisini İletelim
Maddenin
cinsi
Ampul
ışık verdi
Ampul
ışık vermedi
SORULARI YANITLAYALIM
Etkinlik sonundaki sorulara öğrencilerden beklenen
cevaplar şöyledir:
1. Bir elektrik devresi oluşturarak ampulün yanı
p yanmadığı kontrol edildi.
2. Elektrik enerjisini;
a. İletmeyenler:
Seramik çubuk, plastik çubuk, tahta, silgi, sünger,
saf su ve şekerli sudur.
b. İletenler:
demir çivi anahtar
alüminyum tel tuzlu su
limonlu su sodalı su
c. Yalıtkan ve iletkenler:
İletkenler:
demir çivi anahtar
alüminyum tel tuzlu su
limonlu su sodalı su
Yalıtkanlar:
seramik çubuk plastik çubuk
tahta silgi
sünger saf su
şekerli su
Toplam süre : 40 dk
Ön hazırlık : 10 dk
Uygulama : 20 dk
Tartışma : 10 dk
“Elektrik Enerjisini İletelim”
Etkinlikte;
• Kullanılacak malzemeleri kontrol ediniz.
• Deneysel yöntemlere vurgu yapınız.
• Gerekli güvenlik önlemlerini alınız.
Yöntem: Deneysel yöntem, gözlem, çıkarım
yapma
• Etkinlik sonunda her öğrenci için etkinlik de-
ğerlendirme formu (Ek-1) düzenleyip dosyalarında
saklayınız.
• Öğrencilerin, gruplar için hazırlanan değerlendirme
formunu (Ek-2) doldurmalarını sağlayı-
nız.
• Pil, iletken tel ve ampulü şekildeki gibi birleştirmelerini
sağlayınız.
• Açıkta kalan uçlara test uçları dendiğini hatırlatı
nız. Test uçlarına krokodilleri tutturunuz.
• Test uçlarının arasına seramik çubuk, plastik
çubuk, tahta, silgi, anahtar, demir çivi ve süngeri
yerleştirmelerini ve ampulün ışık verip vermediğini
gözlemlemelerini isteyiniz.
• Test uçlarını tuzlu su, şekerli su, sodalı su ve
saf su içine batırmalarını isteyiniz. Yine ampulün
ışık verip vermediğini gözlemletip defterlerine not
almalarını sağlayınız.
ETKİNLİK
122
Öğrencilere, ders kitabının 121. sayfasındaki
metni okutarak onlara daha önceki sınışarda edindikleri
bilgileri anımsatınız.
Elektrik santrallerinde üretilen elektrik enerjisinin,
elektrik şebekesi adı verilen elektrik direkleri ve
kablolarla kullanım alanlarına taşındığını belirtiniz.
Elektrik enerjisini iletmenin maddenin özelliklerinden
biri olduğunu, elektrik enerjisini ileten maddelere
iletken, iletmeyen maddelere ise yalıtkan
maddeler dendiğini söyleyiniz. Altın, gümüş, bakır
gibi metallerin iyi birer iletken olduğunu belirtiniz.
Bu nedenle elektrik enerjisinin bakır, alüminyum gibi
iletkenlerle taşındığını belirtiniz. Plastik, cam,
tahta, seramik parçaları ve silginin yalıtkan maddeler
olduğunu belirleyiniz. Yine bazı sıvıların iletken,
bazı sıvıların ise yalıtkan olduğunu belirtiniz. Tuzlu
su, limonlu su, sodalı suyu iletken sıvıya; saf su ve
şekerli suyu yalıtkan sıvıya örnek olarak veriniz.
Elektrikli araçların kablolarının yapısını anlatı-
nız. Gazların da özel koşullarda katı ve sıvı maddeler
gibi iletken olacağını belirterek şimşek ve yıldı
rım örneklerini veriniz.
. Çalışma kitabının 61 ve 62. sayfalarındaki
1 ve 2. uygulamaları yaptırınız.
121
Elektrik santrallerinde üretilen elektrik enerjisi,
elektrik şebekesi adı verilen elektrik direkleri ve
kablolarla kullanılacak olan alanlara taşınır. Elektrik
direkleri çelik gibi metallerden yapılmıştır. Çeliğ
in de iletken olduğu bilindiğinden iletken tellerin
direklerle temasını engellemek amacıyla seramik
ya da cam yalıtkanlar kullanılmıştır.
Etkinliğinizde kullandığınız hangi maddeler
seramik yalıtkanlar gibidir?
Etkinliği yaparken test uçları arasına değişik
maddeleri yerleştirdiğinizde kapalı bir devre oluşturdunuz.
Ancak her madde ampulün ışık vermesini sağlamadı. Ataş, anahtar, demir çivi, tuzlu su,
limonlu su gibi maddelerle devreyi tamamladığınızda ampulün ışık verdiğini gözlemlediniz. Silgi, seramik,
plastik çubuk gibi maddelerle devre tamamlandığında ise ampul ışık vermedi.
O hâlde bazı maddeler elektrik enerjisini iletirken bazıları tıpkı elektrik direklerindeki
seramikler gibi elektrik enerjisini iletmez.
Günlük yaşamda ihtiyaç duyduğunuz masa lambası, ütü, fırın gibi gereçlerin
bir kablosu olduğunu biliyorsunuz. Bu kablonun ucundaki Şş prize takıldı-
ğında gerekli olan elektrik enerjisi araçlara ulaşır.
Kabloların dışı ile içi birbirinden farklıdır. Kablonun içinde
metal tel, dışında ise plastik bir kaplama vardır. Metaller genellikle
iyi iletkendir. Metaller gibi üzerinden elektrik enerjisinin
geçmesine izin veren maddelere iletken madde denir. Altın, gümüş
gibi metaller çok iyi iletken oldukları hâlde çok pahalı oldukları
için iletken kablolarda kullanılmaz. İletken kablolar genellikle
alüminyum ve bakırdan yapılır. Elektrik enerjisini iletmeyen maddelere ise yalıtkan madde
denir. Kablonun dış kısmındaki plastik, kâğıt, silgi gibi maddeler yalıtkan maddelerdir.
Yalnız katı maddeler iletken ve yalıtkan olarak sınışandırılmaz. Bazı sıvılar iletken olarak tanımlanı
rken bazıları ise yalıtkan olarak tanımlanır. Etkinliğinizde bazı sıvıların yalıtkan olduğunu gözlemlediniz.
Ancak elektrik enerjisi yeterince büyük olduğunda bütün sıvılar iletken hâle geçebilir. Bu
nedenle elektrikli araçlar sıvılardan uzak tutulmalıdır.
Yağmurlu ve fırtınalı bir günde şimşek çakmasına ve yıldırım düşmesine şahit olmuşsunuzdur.
Şimşek çakması bulutla bulut arasında gerçekleşen elektrik atlamasıdır. Yıldırım ise yer ile bulutlar
arasındaki elektrik aktarımıdır. Normal şartlarda yalıtkan olan hava, yıldırım düşmesi ve şimşek çakması
sırasında iletken özellik kazanır. Bu durum gazların da özel koşullarda iletken hâle geçebileceğ
ini gösterir. Evlerimizdeki şoresan lambalarda, iş yerlerinin ışıklı reklam panolarında bu özellikten
yararlanılır.
.Çalışma kitabı
nızın 62. sayfası
ndaki 2. uygulamayı
yapınız.
.Çalışma kitabı
nızın 61. sayfası
ndaki 1. uygulamayı
yapınız.
61

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir